DREVNI NARODI
D.M.
Naske
Bez svoga pisma - a gradile akvadukte
Kada neka drevna kultura ili civilizacija za sobom ne ostave pismo, njena dela lako postaju predmet naučne rasprave, koja uopšte ne mora da se završi, a pri tom postane i predmet teorija o vanzemaljcima.
Linije Naske, od njihovog otkrića sredinom dvadesetih godina prošlog veka, bude divljenje, pažnju i maštu. Njhovo konačno značenje, međutim, još uvek nije odgonetnuto. Petroglifi (veliki crteži linija) koji iz daljine izgledaju kao da su urezani u isušeno tle Pampa Kolorade (obojene ili crvene ravnice), severozapadno od grada Naske, na jugu Perua, protežu se na površini od skoro četiri stotine pedeset kvadratnih kilometara. Većinu njih su pre više od dve hiljade godina načinili pripadnici Naska naroda (200. pne - 650. godine ne), a ostali su dela njhovih prethodnika iz naroda Parakas.
Američki istoričar Pol Kosok, koji je 1941. posmatrao linije iz aviona, postavio je hipotezu da su nacrtane u astronomske svrhe. Prevodilac Marija Rajhe, koja je godinama proučavala ovaj lokalitet i lobirala za njegovu zaštitu, zaključila je da je to ogroman astronomski kalendar i da su neki od crteža životinja načinjeni po uzoru na grupe zvezda na noćnom nebu. Međutim, istraživanje američkog astrofizičara Džeralda Hokinsa iz 1967. godine nije dokazalo ikakvu vezu između promena na nebeskim telima i dizajna linija iz Naske.
Projekat „Naska-Palpa“, koji je dve decenije kasnije pokrenuo međunarodni multidisciplinarni tim istraživača da bi dokumentovao i analizirao Naska linije, ali i niz sličnih figura u blizini grada Palpe, utvrdio je da platforme koje se nalaze na jednom kraju mnogih slika, otkrivaju njihovu ceremonijalnu prirodu (služile su za procesije). Ovaj dokaz, zajedno sa prisustvom fragmenata bodljikave ostrige, na jednoj od iskopanih platformi, sugerisao je verske ceremonije u vezi sa vodom, što je sasvim očekivano u tom pustinjskom regionu. Činjenice da su pauci i majmuni u verovanjima andskih kultura simbolično povezivani sa kišom a da su se kolibrije dovodili u vezu sa plodnom žetvom, ukazuju na rituale koji su se izvodili u nameri da se izmame padavine ili obilna žetva. Arheološka istraživanja su pokazala da su Naske hodale duž linija u grupama, izvodeći rituale i živahne proslave uz muziku i ples.
Čitavom ovom projektu je pogodovao pejzaž koji se razlikuje od drugih priobalnih regiona. Depresija između Kordiljera (planinski lanac uz istočnu obalu Južne Amerike) i Anda se ispunila zaobljenim stenama i finijim sedimentima (posledica geoloških aktivnosti), stvarajući prostranu travnatu stepu - pampu. Ona je presecala reke koje su se punile sezonskim padavinama sa Anda, formirajući priobalne doline, gde je poljoprivreda bila moguća uz primenu sistema za navodnjavanje (građeni su akvadukti da bi se sprečilo prekomerno isparavanje vode). Najvažniji centar naroda Naska između 50. i 300. godine, bio je grad Kavači. U njemu je kontrolisana distribucija vode sakupljane sa visoravni, a bio je i početna tačka za staze koje su vodile do petroglifa i svetog područja.
Nastavljajući delo svojih prethodnika i srodnika, Naske su stvarale slike uklanjanjem gornjeg sloja zemlje i otkrivanjem lakšeg sedimenta ispod njega. S vremenom je vetar postepeno odnosio fini pesak sa površine linija, ostavljajući za sobom debeli sloj sitnog kamenja, koje je potamnelo zbog oksidacije. Najduže linije se protežu skoro 48 km, a njihova ukupna dužina iznosi više od hiljadu i tri stotine kilometara. Slike koje pripadaju narodu Parakas često predstavljaju ljude, a imaju i izvesnu sličnost sa još starijim petroglifima u ovom regionu. Naske su uglavnom ocrtavale biljke i životinje.
Među poznatim crtežima su majmun (dugačak oko 110 m), kit ubica (65 m), ptica koja podseća na kondora (135 m), kolibri (50 m), pelikan (285 m), pauk (46 m) i razno cveće, drveće i druge biljke, ali i geometrijski oblici: trouglovi, trapezoidi, spirale. Povoljni klimatski uslovi (veoma suvi, bez vetra i stabilni) objašnjavaju zašto su mnogi crteži sačuvani do danas. Lokalitet Naska se od 1994. nalazi na UNESCO-oj listi Svetske kulturne baštine.
D.M.
Kompletni tekstove sa slikama i prilozima potražite u magazinu
"PLANETA" - štampano izdanje ili u ON LINE prodaji Elektronskog izdanja
"Novinarnica"
|
